«مهندسی عمران»

هدف از این رشته تربیت نیروهای متخصصی است که بتوانند در پروژه‌های مختلف عمرانی در زمینه‌های ساختمان‌سازی، راه‌سازی، پل‌سازی، برج‌سازی، سازه‌ها و بناهای آبی، جمع‌آوری و دفع فاضلاب و غیره مسوولیت طراحی، محاسبه، اجرا و نظارت بر اجرا را بر عهده گیرند. مهندسی عمران از جمله رشته‌هایی است که بیانگر کاربرد علم در ایجاد سازندگی و عمران است. یعنی هرچیزی که به آبادی یک کشور باز می‌گردد، مانند: سد، فرودگاه، جاده، برج، تونل، دکل‌های مخابراتی، ساختمان‌های مقاوم در مقابل زلزله، سیل و آتش و نیروگاه‌های برق و مصالح سبک، ارزان و با کیفیت مناسب برای ساخت و ساز، در حیطه کار مهندس عمران قرار می‌گیرد. برای آغاز تمامی پروژه های عمنرانی به یک مهندس کارآمد عمران نیاز داریم تا علاوه بر رعایت جنبه‌های فنی و اجرایی، اقتصادی نیز عمل کند. چون اقتصادی بودن یک اصل در مهندسی عمران است.

1. محاسبه، ساخت و اجرا و طراحی ساختمانهای مختلف مسکونی، اداری و صنعتی اعم از آجری، بتنی و فولادی، نظیر ساختمانهای مسکونی ویلایی، چندطبقه، آپارتمان‌ها و برجهای بلند و همچنین کارهای ساختمانی اداره ها، مدرسه ها، بیمارستان‌ها ، کارخانه ها و مراکز صنعتی، ساختمانها و مراکز ورزشی ، تالارهای اجتماعات و غیره.
2. طراحی ، محاسبه و اجرای راه ‌ها و جاده‌های مختلف ارتباطی داخل و خارج شهرها و روستاها اعم از : راه‌های شوسه، راه‌های آسفالتها، بزرگراه ها و نیز راه‌آهن(شامل مسیریابی ، پیاده کردن مسیر ، زیرسازی و روسازی).
3. ساخت و اجرا و در مواردی طراحی و محاسبه انواع پل‌های بتنی و فلزی با دهانه‌ها و ابعاد و شکل‌های متفاوت نظیر: پلهای داخل شهری و روگذرها، پل‌های خارج شهری و جاده ها.
4. اجرای سدهای مختلف خاکی و بتنی و نیز بندهای انحرافی و سایر تاسیسات وابسته نظیر تونل یا کانال انحراف آب رودخانه(جهت اجرای عملیات کارگاهی در ضمن ساخت سد)، تاسیسات آبگیری از سد و کنترل ارتفاع آب در پشت سد و غیره.
5. اجرای کارهای مربوط به ساماندهی رودخانه‌ها.
6. طراحی، محاسبه و ساخت خطوط انتقال آب اعم از انواع کانال‌های تحت فشار و یا کانال‌ها با سطح آزاد آب که به منظور انتقال آب از سدها و دریاچه‌ها برای مصارف کشاورزی، شرب و صنعتی به مناطق مورد نیاز و نیز جهت انتقال آب از تصفیه‌خانه‌های آب به مخازن آب و از آن‌جا به مناطق مصرف، ساخته می‌شوند.
7. ساخت تصفیه‌خانه‌های آب و فاضلاب شامل: ساختمان‌ها و تاسیسات مربوط، محوطه‌سازی و غیره.
8. طراحی، محاسبه و ساخت شبکه‌های آب‌رسانی به مناطق شهری و روستایی جهت تامین آب شرب مورد نیاز افراد و تاسیسات مربوطه نظیر: مخازن آب، لوله‌کشی ، انشعابات و غیره.
9. طراحی ، محاسبه و ساخت شبکه‌های جمع‌آوری و دفع آب‌های سطحی ناشی از نزولات جوی در خیابان‌ها و سایر مناطق شهرها و شهرک‌ها و همچنین شبکه‌های جمع‌آوری و دفع فاضلاب‌های خانگی و صنعتی و انتقال آنها به خارج از شهر و تصفیه‌خانه‌ها.
10. انجام بسیاری از کارهای نقشه‌برداری که برای کارهای ساختمانی مختلف نظیر راه‌سازی، سدسازی،تونل سازی و غیره مورد نیاز است؛ و همچنین آشنایی با کارهای نقشه‌کشی طراحی و معماری.

نقشه

، در مهندسی، نمایش دقیقی از اجزا و قطعات دستگاه‌ها و ساختار‌ها است. البته نقشه ها را می توان به چند دسته تقسیم بندی نمود. بعنوان مثال نقشه های اجرایی (نقشه های مهندسی)، نقشه سازه های صنعتی، نقشه ای جغرافیایی و نقشه های ژنتیکی و... . نقشه های جغرافیایی در مقیاسهای کوچک مثل 1:100،000 و یا 1:1000،000 تهیه می شوند. در حالیکه نقشه های اجرایی که از روی آنها سازه های عمرانی پیاده سازی و ساخته می شوند، در مقیاسهای بزرگتری مثل 1:100 (در پروزه های ساختمانی، سد و تونل و پل) و تا 1:500 (نقشه ساخت راه ها) تهیه می شوند. نقشه های جغرافیایی بسته به مقیاسی که نیاز است از روشهای مختلفی چون نقشه برداری زمینی و یا فتوگرامتری (تهیه نقشه از عکس های هوایی یا فضایی)تهیه می شوند. در پروژه های عمرانی ابتدا یک نقشه دقیق از وضعیت منطقه تهیه می شود که به آن نفشه توپوگرافی می گویند. تهیه این نقشه بر عهده یک مهندس نقشه بردار است. سپس بر روی آن طراحی انجام می شود. مثلاً طرح مسیر یا طرح سنتر لاین تونل یا طرح دیواره و تاج سد که هر نقطه این طرح ها بر روی نقشه دارای مختصات است. طراحی بر حسب مورد بر عهده مهندسین با سابقه و خبره می باشد. مرحله بعد پیاده سازی حقایق روی نقشه، بر روی زمین و با مقیاس واقعی است که این مرحله نیز توسط مهندسین نقشه بردار انجام میشود. نقشه را میتوان اولین و اساسی ترین جز هر ساخت و زیر ساخت یا بازسازی راههای ارتباطی تولید کرد.

مهندسی سازه

مهندسی سازه بخشی از مهندسی عمران است که در مورد ساختارهای انتقال بار از اجزاء یک ساختمان یا بنا به محل تکیه‌گاهی آن مانند پی سازه صحبت می‌کند.

اگر مهندسی سازه را متشکل از دو بخش تحلیل و طراحی بدانیم؛ سرسلسله روابط تحلیلی تئوری الاستیسیته و مرجع بخش طراحی استانداردها و قضاوت مهندسی است. درتئوری الاستیسیته از جبر تانسورها استفاده می شودو با استفاده از قانون هوک، دستگاه معادلات دیفرانسیل جزئی تعادل و سازگاری تشکیل می شوند. مشهورترین روش حل عددی این دستگاه معادلات، روشی است به نام اجزا محدود.

مهندسی سازه گرایشی از مهندسی است که با طراحی سیستم های سازه ای به هدف باربری و مقاومت در برابر نیروهای گوناگون وارد بر سازه سروکار دارد.

مهندسی سازه عمدتا با طراحی ساختمان ها و سازه های غیر ساختمانی سر و کار دارد و همچنین نقش ضروری در طراحی ماشین آلات در جاهایی که یکپارچگی سازه ای بر روی ایمنی و اطمینان پذیری ماشین تاثیر دارد بازی می کند. ساخته های دست بشر، از مبلمان تا تجهیزات پزشکی، از خودرو و ... نیاز به حضور مهندس سازه دارد.

یک مهندس سازه باید در هنگام طرح یک سازه به دو مسئله توجه کند: مسئله ی اول بررسی مقاومت سازه در برابر بارها ی وارد بر سازه که شامل بارهای زنده، بار باد، برف، انسان، اشیا و بار مرده و بار زمین لرزه و... است که با طراحی سیستم باربر ومحاسبه و کنترل مقاومت کافی اعضای سازه در برابر این بارها است. مسئله ی دوم بررسی کارایی سازه است یعنی سازه باید فاقد مواردی مانند لرزش و تغییر شکل های خارج از اندازه ی مجاز آیین نامه باشد. زیرا این موارد در کاربری سازه مشکل زا هستند و باعث مشکلی مانند ترس در کاربران سازه و یا مواردی مانند ترک خوردن دیوارها و نازک کاری ها می شوند.

اگر مهندسی سازه را متشکل از دو بخش تحلیل و طراحی بدانیم؛ سرسلسله روابط تحلیلی تئوری الاستیسیته و مرجع بخش طراحی استانداردها و قضاوت مهندسی است. درتئوری الاستیسیته از جبر تانسورها استفاده می شودو با استفاده از قانون هوک، دستگاه معادلات دیفرانسیل جزئی تعادل و سازگاری تشکیل می شوند. مشهورترین روش حل عددی این دستگاه معادلات، روشی است به نام اجزا محدود.

در ایران گرایش سازه به عنوان زیر مجموعه ی مهندسی عمران شناخته می شود. در دوره ی کارشناسی ارشد داوطلبان پذیرش دانشگاه در گروه مهندسی عمران مورد سنجش قرار می گیرند. امکان ادامه ی تحصیل در سطح کارشناسی ارشد و دکترا در دانشگاه های سراسری و آزاد وجود دارد.

در حال حاضر در مقطع کارشناسی ارشد مهندسی سازه در دانشگاه های ایران دروس زیر به تایید وزارت آموزش عالی رسیده است:

چارت دروس کارشناسی ارشد ناپیوسته- سازه

دروس جبرانی (22 واحد)

استاتیک و مقاومت مصالح ، طراحی سازه های فولادی ، طراحی سازه های بتنی ، مبانی مکانیک خاک ، تحلیل سازه ها ، تحلیل سازه ها ، بارگذاری ، تحلیل ماتریسی سازه ها ،

دروس اصلی و تخصصی الزامی (15واحد)

ریاضیات عالی مهندسی ، دینامیک سازه ها ، تئوری الاستیسیته و پلاستیسیته ، روش اجزاء محدود یکی از دروس زیر: (توضیح در شماره 3) پایداری سازه ها ، سازه های فلزی پیشرفته ، سازه های بتن آرمه پیشرفته

دروس تخصصی اختیاری (9واحد)

پایداری سازه ها ، سازه های فلزی پیشرفته ، سازه های بتن آرمه پیشرفته ، مهندسی زلزله ، اصول طراحی سازه های دریایی ، طراحی غیر ارتجاعی سازه ها ، بتن پیش تنیده ، اثر زلزله بر سازه های ویژه ، طراحی ساختمانها در برابر زلزله ، بهینه سازی در مهندسی عمران ، تئوری صفحات و پوسته ها ، سدهای بتنی ، نگهداری و ترمیم سازه ها ، آزمایشگاه سازه ، مهندسی پل ، تئوری پلاستیسیته ، سازه های فضایی ، تکنولوژی عالی بتن ، ایمنی در سازه ها ، مهندسی پی پیشرفته ، طراحی هیدرولیکی سازه ها ، اندرکنش خاک و سازه ، دینامیک خاک ، اندکنش سازه و آب ، بهسازی سازه های آسیب دیده در زلزله ، سمینار ، پروژه پایان نامه

توضیحات:

1- تعداد کل واحد های درسی و پژوهشی این دوره 32 واحد می باشد. 2- دانشجویانی که مدرک کارشناسی آنها غیر مرتبط با عمران می باشد بایستی دروس جبرانی را با مشورت گروه آموزشی اخذ نمایند. 3- برنامه ریزی و تصمیم در ارائه سه درس (پایداری سازه ها ، سازه های فلزی پیشرفته و سازه های بتن آرمه پیشرفته) به عهده کمیته تحصیلات تکمیلی گروههای آموزشی بوده و دانشجو موظف است خود را با این برنامه تطبیق دهد. طول مدت لازم برای اتمام این دوره 2 سال است و حداکثر مجاز برای اتمام این دوره مطابق آئین نامه دوره کارشناسی ارشد می باشد.

                                      معرفی گرایش‌های مقطع کارشناسی

این رشته در سطح کارشناسی دارای سه گرایش عمران-عمران، عمران-نقشه‌برداری و عمران-آب است.

                                         عمران-عمران

 این رشته قبلاً به مهندسی راه و ساختمان موسوم بوده و به منظور تربیت مهندسان طراح، محاسبه و اجرای پروژه‌های ساختمانی، صنعتی، راه‌سازی و تاسیسات آبی و نظارت بر حسن اجرای طرحهای عمرانی در زمینه‌های فوق و همچنین همکاری با مهندسان مشاور یا محاسبه در زمینه‌های یاد شده، به وجود آمده است.مانند سایر رشته ای مهندسی،این رشته دارای 23 واحد عمومی است.همچنین دانشجویان این رشته باید تعداد 25 واحد را به عنوان واحد های پایه بگذرانند.علاوه بر این واحد‌ها،95 واحد اختصاصی که دروسی از جمله کارآموزی و پروژه های فولاد وبتن و راه سازی نیز جزو دروس این دانشجویان می‌باشد.با توجه به سیاستهای عمرانی و سرمایه‌گذاریهای دولت برای ایجاد ساختمان‌ها، راه‌ها، پل‌ها، سدها، نیروگاه‌های هسته‌ای و حرارتی، رفع نیازهای عمرانی در زمینه مسکن و تاسیسات آبی جهت تامین آب آشامیدنی شهرها و روستاها همچنین بازسازی مناطق جنگ‌زده اهمیت این رشته مشخص می‌شود.فارغ‌التحصیلان این رشته می‌توانند در وزارتخانه‌ها(نظیر وزارتخانه‌های راه‌ و ترابری،مسکن و شهرسازی و نیرو)و شرکتهای دولتی و خصوصی و مهندسان مشاور به کارهای طراحی، محاسبه و اجرا بپردازند.در شرایط حاضر فارغ‌التحصیلان این رشته می‌توانند در دوره‌های مختلف کارشناسی ارشد در داخل کشور ادامه تحصیل دهند(گرایش‌های این مقطع در ذیل مقاله آمده است). دارا بودن دانش قوی ریاضی و فیزیک توانایی جسمانی از ضروریات این رشته است. حدود 10 درصد از دروس این دوره عملی است و از دروس تخصصی آن می‌توان این دروس را نام برد:

• طراحی سازه‌های فولادی و بتنی
• مهندسی پی
• مکانیک خاک
• مکانیک سیالات
• هیدرولیک
• تحلیل سازه‌ها
• راه‌سازی

                                          عمران-نقشه‌برداری

طرحی و اجرای برنامه‌های عمران و مطالعات مربوط به زمین مستلزم وجود اطلاع دقیق مهندسی(مسطحاتی، ارتفاعی،چگونگی) به صورت نقشه های گوناگون(ترسیمی، رقمی، تصویری) از منطقه مورد نظر است.مجموعه نقشه‌برداری پاسخگوی این نیازها به گونه‌ای هماهنگ با دیگر رشته‌های عمران است و هدفش تربیت افرادی است که آگاهی علمی کافی و مهارت فنی لازم را در زمینه نقشه‌برداری داشته باشند. داوطلبان ورود به این رشته باید در ریاضیات(هندسه، مثلثات) و فیزیک دوره دبیرستان قوی بوده علاقه‌مندی و آمادگی جسمی(برای کارهای صحرایی و غیره) لازم را دارا باشند.بعضی دروس تخصصی این رشته عبارتند از:

• راه سازی
• تئوری خطاها
• جغرافیای ایران
• نقشه‌برداری
• ژئودزی(جهت تعیین شکل زمین)
• فتوگرامتری زمینی و هوایی(عکسهای هوایی)
• کارتوگرافی
• هیدروگرافی(نقشه‌برداری از بستر دریا)
• پروژه
• کارآموزی.

بعضی تواناییهای فارغ‌التصیلان این رشته عبارتند از: مدیریت گروههای اجرایی در عملیات نقشه‌برداری، طرح و برنامه‌های سیستم نقشه، محاسبات و برنامه‌ریزی در زمینه‌های مختلف فنی نقشه‌برداری، تدریس و آموزش در دوره کاردانی(پس از طی دوره مربوط به تعلیم و تربیت). امکان ادامه تحصیل در این رشته تا حد کارشناسی ارشد در داخل و در سطوح بالاتر در خارج از کشور موجود است. سازمان نقشه‌برداری وزارت برنامه و بودجه، وزارت راه و ترابری،‌ وزارت نفت، سازمان آب ، سازمان بنادر و کشتیرانی،‌ اداره جغرافیایـی ارتش و سپاه و بخش خصوصـی و غیره از جمله محلهای جذب فارغ‌التحصیلان این رشته است. زیربنای کلیه کارهای عمرانی نقشه برداری است و با توجه به لزوم انجام دادن کارهای عمرانی، فارغ‌التحصیلان آن سریعا جذب بازار کار می‌شوند. داوطلبان باید به سختی کار در بیابان و کوهستان و شرایط سخت نقشه‌برداری توجه داشته باشند.

                                                             عمران-آب

این دوره(کارشناسی) به منظور تربیت متخصصانی تدوین شده است که بتوانند در زمینه‌های شناخت منابع آب و کنترل و بهسازی کیفیت منابع آب اطلاعات لازم را به دست آورند تا بتوانند در مراحل مختلف طراحی ، نظارت و مدیریت پروژه‌های آب کار کنند.با توجه به اینکه توسعه کشور در زمینه‌های کشاورزی، صنعتی ، عمران و غیره بستگی به میزان آب قابل استفاده دارد می‌توان صنعت آب را در ایران در زمره صنایع مادر به حساب آورد.داوطلبان ورود به این دوره ها باید در دروس ریاضی، فیزیک و شیمی دبیرستان قوی بوده، علاقه‌مندی و استعداد لازم(خصوصا در زمینه طراحی) را داشته باشند. دروس این دوره ها به صورت عمومی، پایه، اصلی، تخصصی،انتخابی و کارآموزی (کارآموزی صحرایی پروژه تخصصی و کارآموزی تخصصی) است. بعضی دروس اصلی و تخصصی این گرایش ها عبارتند از :

• مکانیک خاک
• هواشناسی
• هیدرولیک
• آبهای زیرزمینی
• سدهای کوتاه
• مهندسی پی

فارغ‌التحصیلان این دوره ها تواناییهای لازم را در زمینه‌های مربوط به کارشناسی مطالعه منابع آب ، تاسیسات آبی و سازه‌های هیدرولیکی، کارشناسی آب و فاضلاب و نظارت بر حسن اجرای طرحهای آبی را خواهند داشت. سازمان آب، وزارت جهاد کشاورزی،‌ وزارت نیرو و بخش خصوصی و غیره از جمله مراکز جذب فارغ‌التحصیلان این دوره است. یکی از امتیازات این گرایش ها آن است که علاوه بر محاسبات سازه‌ای، وارد محاسبات هیدرولوژی و هیدرولیک نیز شده و بر وسعت کار می‌افزاید.

                                    وضعیت ادامه تحصیل در مقاطع بالاتر

رشته مهندسی عمران در ایران تا مقطع دکتری تدریس می‌شود و لذا راه برای ادامه تحصیلات باز است. فارغ‌التحصیل مقطع کارشناسی می‌تواند در مقطع کارشناسی ارشد در گرایشهای مختلف زیر به تحصیل ادامه دهد:

• سازه
• سازه‌های هیدرولیکی
• مهندسی زلزله
• راه و ترابری
• مکانیک خاک و پی
• مهندسی آب
• سازه‌های دریایی
• مهندسی مدیریت ساخت
• مهندسی برنامه‌ریزی حمل و نقل
• مهندسی نقشه‌برداری فتوگرافی
• مهندسی محیط زیست